Bij ongeveer 600 kinderen per jaar in Nederland wordt kanker vastgesteld. In het Prinses Máxima Centrum krijgen zij bij diagnose een volledige DNA-analyse van de tumorcellen en de gezonde cellen. In de gezonde cellen wordt het zogenaamde kiembaan-DNA uitgelezen. Dit draagt het kind het hele leven bij zich.
Landelijk initiatief
De data uit de DNA-analyse worden ook gebruikt voor zogenaamde farmacogenetische analyses. Hoe het genetisch profiel van het kind de werking en bijwerkingen van medicijnen kan voorspellen. Deze farmacogenetische informatie wordt samengevat in de DNAmedicatiepas die nu in ontwikkeling is.
Dr. Meta Diekstra is ziekenhuisapotheker en klinisch farmacoloog in de apotheek van het Prinses Máxima Centrum. Ook is ze post doc onderzoeker in de Huitema-groep. Ze is betrokken bij de DNAmedicatiepas en vertelt: ‘Alle resultaten die in de DNAmedicatiepas komen, zijn gebaseerd op wetenschappelijk bewijs en richtlijnen. Ze helpen artsen en apothekers om medicijnen veiliger en effectiever voor het kind te kiezen. Zo kunnen we al vóór start van de behandeling de dosering van een geneesmiddel aanpassen of tijdig een geschikter middel kiezen. Bovendien kan de DNAmedicatiepas ook gebruikt worden in andere ziekenhuizen in de regio, bij de huisarts en bij de apotheker.’
De pas, die naar verwachting eind 2026 beschikbaar is in het Máxima, wordt ontwikkeld vanuit een landelijk initiatief, gestart door Amsterdam UMC en het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) en Maasstad ziekenhuis (Rotterdam). Het Prinses Máxima Centrum heeft zich dit jaar bij dit initiatief aangesloten.
Voor de toekomst
Dr. Lidwien Hanff, hoofd van de apotheek in het Máxima, ziet de DNAmedicatiepas als een belangrijke stap richting gepersonaliseerde zorg: ‘Wat deze ontwikkeling zo bijzonder maakt, is dat kinderen hier hun leven lang iets aan hebben. Als er later medicijnen nodig zijn, bijvoorbeeld als iemand ziek wordt, kunnen zorgverleners eenvoudig zien welk medicijn en welke dosering het beste passen bij het DNA van diegene.’
Farmacogenetica in de praktijk
De apotheek van het Máxima geeft op dit moment gepersonaliseerde medicatie adviezen op basis van DNA-analyse voor bepaalde chemotherapieën, pijnstillers, anti-epileptica, schimmeldodende middelen, maagzuurremmers, bloedverdunners en medicijnen die het afweersysteem onderdrukken.
Verschillende afdelingen in het Máxima werken samen om van DNA-analyse tot farmacogenetica resultaat te komen. Het Laboratorium voor kinderoncologie levert de DNA-gegevens. De bio-informatici van de Big data core faciliteit verwerken de gegevens en vertalen dit naar een praktische uitslag. De apotheker interpreteert deze uitslag en legt dit vast in het patiëntendossier. De apotheker kijkt vervolgens of een dosisaanpassing nodig is op basis van het genetisch profiel en de huidige medicatie. En belt als dat nodig is met het aangepaste advies naar de kinderoncoloog. Als deze in de toekomst een nieuw geneesmiddel voorschrijft, checkt het computersysteem altijd het genetisch profiel. Als een dosisaanpassing nodig is, verschijnt er een melding in het patiëntendossier. Diekstra: ‘Zo brengen we alle kennis samen om kinderen een zo optimaal mogelijke behandeling te bieden om te genezen mét optimale kwaliteit van leven. En omdat ieders DNA vastligt, kan ieder kind een leven lang van deze informatie profiteren.’
De ontwikkeling van de DNAmedicatiepas in het Prinses Máxima Centrum is onderdeel van het project ‘Duurzame integratie van farmacogenetica in de kinderoncologie’. Dit project wordt financieel ondersteund door de Prinses Máxima Centrum Foundation en Stichting Universitas.